روانشناسی بازار یکی از عوامل مهم و اثرگذار بر شکل‌گیری روند بازارهای مالی است که این اثرگذاری ممکن است با تحلیل بنیادی همسو باشد یا خلاف جهت آن عمل کند. تعاریف مختلفی از روانشناسی بازار وجود دارد که عبارتند از:

۱. روانشناسی بازار یک احساس کلی است که در زمان مشخصی بر بازار حاکم می‌شود. ترس، طمع، امید، توقعات و شرایط، از جمله عواملی هستند که بر تفکر سرمایه‌گذاریِ افراد مؤثرند.

۲. روانشناسی بازار از جمله مباحث اقتصاد رفتاری است که موضوع اصلی آن، بررسی تقابل رفتار و احساسات فعالان بازار است.

۳. روانشناسی بازار مبحثی میان‌رشته‌ای بین اقتصاد و روانشناسی است که عوامل تأثیرگذار بر تصمیم‌گیری‌های اقتصادی را مورد مطالعه قرار می‌دهد. بسیاری از کارشناسان معتقدند که عامل اصلی نوسانات قیمتی بازارهای مالی، احساسات است و تغییر در احساسات سرمایه‌گذاران، عامل ایجاد چرخه روانشناختی بازار است.

۴. به احساسات و رفتارهایی که در یک بازه زمانی مشخص، بر فعالان بازارهای مالی غالب می‌شود، روانشناسی بازار گفته می‌شود. به عبارتی، روانشناسی بازار، رفتار کلی بازار را بر اساس عواطف و احساسات فعالان بازار، توصیف می‌کند.

به طور عمده، رسانه‌های مالی و تحلیلگران بازارهای مالی، از اصطلاح روانشناسی بازار، به منظور توصیف روند بازار استفاده می‌کنند.

لزوم درک روانشناسی بازار

روانشناسیِ بازار، یک نیروی قدرتمند است که گاهی از اصول و چهارچوب مشخصی پیروی می‌کند و گاهی هیچ فاکتور روانشناسی برای توجیه آن وجود ندارد. بازارهای مالی به شدت تحت تأثیر این نیرو بوده و ممکن است عده‌ای تحت تأثیر چنین نیرویی، در یک بازه زمانی مشخص، سود برده و عده‌ای دیگر متضرر شوند. بنابراین، برای اینکه در بازارهای مالی، معاملات موفقی داشته باشید، درک روانشناسی بازار بسیار مهم است. “ترس”، “طمع” و “غریزه‌ی ‌گروهی”، از جمله اصطلاحاتی هستند که در مباحث روانشناسی بازارهای مالی، زیاد شنیده می‌شوند و در ایجاد روحیه “ریسک‌پذیری” یا “ریسک‌زدایی” و یا دوره‌های رونق و رکود بازار بسیار مؤثرند.

گاهی ممکن است شرایط سهام یک شرکت از لحاظ تحلیل بنیادی و تکنیکال، کاملاً مطلوب باشد اما فعالان بازار به دلیل بدبینی نسبت به وضعیت اقتصادی کشور، از خرید سهام خودداری کرده و نسبت به فروش سهم‌های موجود در پرتفوی خود اقدام کنند. در این صورت، فشار ناشی از فروش، موجب ریزش شاخص بورس و در نتیجه، کاهش قیمت سهام شرکت‌ها می‌شود. این در حالی است که بسیاری از شرکت‌ها، عملکرد و سوددهی قابل توجهی داشته‌اند. در واقع، به دلیل جَو منفی غالب بر بازار، سهام شرکت‌های قوی و ضعیف، بدون توجه به عملکردشان، دچار افت قیمت شدید شده‌اند. در واقع، می‌توان گفت روانشناسی بازار، مکمل روش‌های تحلیلی بازارهای مالی است و برای داشتن معاملات موفق، باید به این اصل توجه ویژه داشت.

توجه کنید که نباید روانشناسی بازار را با روانشناسی معامله‌گری اشتباه گرفت.